Teromba
Definisi :
Merupakan susunan adat yang disampaikan dalam bentuk puisi. Puisi ini dikenali juga sebagai puisi adat. Adat yang dimaksudkan ialah adat Minangkabau yang mengandungi adat dan peraturan serta norma-norma hidup masyarakat khususnya tentang undang-undang adat yang diamalkan dalam kehidupan sosial dan mengamalkannya.
Ciri Teromba : (Adat Tonggak Nilai) halaman 347
Dari aspek bentuk
a. Sejenis puisi berbentuk bebas atau puisi tidak terikat
b. Mengandungi 7 rangkap.Jumlah baris serangkap tidak tetap iaitu rangkap 1 mengandungi14, rangkap dua 16 baris serangkap, rangkap 22 baris serangkap, rangkap empat 6 baris serangkap, rangkap lima 17 baris serangkap, rangkap enam7 baris serangkap dan rangkap tujuh 9 baris serangkap.
c. Rima akhir teromba adalah tidak tetap
d. Jumlah perkataan sebaris tidak seimbang iaitu di antara 1 hingga 6 patah perkataan sebaris
Contoh,
Rangkap 1, baris 1 ….. Tatkala
Rangkap 2, baris 16 … Perempuan biasa berusahakan benang dan kapas
e. Jumlah suku kata sebaris juga tidak seimbang iaitu di antara 3 hingga
Contoh,
R1B1 Tat/ka/la 3 jumlah suku kata
R2B16 Pe/rem/pu/an bia/sa ber/u/sa/ha/kan be/nang dan ka/pas 16 sk
f. Terdapat penggunaan jenis puisi Melayu tradisional yang lain seperti penggunaan peribahasa
Contoh : Bulat air kerana pembetung
Bulat manusia kerana muafakat Rangkap 5
Hidup dikandung adat,
Mati dikandung bumi, Rangkap 5
Ciri dari segi isi :
Isinya mengandungi adat dan peraturan serta norma-norma hidup masyarakat khususnya tentang undang-undang adat yang diamalkan dalam kehidupan sosial masyarakat yang melahirkan dan mengamalkannya.
Teknik penulisan :
Sejenis puisi berbentuk bebas atau tidak terikat
i. Rangkap teromba :
Mengandungi 7 rangkap.Jumlah baris serangkap tidak tetap iaitu rangkap 1 mengandungi14, rangkap dua 16 baris serangkap, rangkap 22 baris serangkap, rangkap empat 6 baris serangkap, rangkap lima 17 baris serangkap, rangkap enam7 baris serangkap dan rangkap tujuh 9 baris serangkap.
ii. Jumlah perkataan sebaris :
Jumlah perkataan sebaris tidak seimbang iaitu di antara 1 hingga 6 patah perkataan sebaris
Contoh,
Rangkap 1, baris 1 ….. Tatkala
Rangkap 2, baris 16 … Perempuan biasa berusahakan benang dan kapas
iii. Jumlah suku kata sebaris :
Jumlah suku kata sebaris juga tidak seimbang iaitu di antara 3 hingga
Contoh,
R1B1 Tat/ka/la 3 jumlah suku kata
R2B16 Pe/rem/pu/an bia/sa ber/u/sa/ha/kan be/nang dan ka/pas 16 sk
iv. Maksud teromba
Mengandungi adat dan peraturan serta norma-norma hidup masyarakat khususnya tentang undang-undang adat yang diamalkan dalam kehidupan sosial masyarakat Negeri Sembilan yang melahirkan dan mengamalkan Adat Perpatih. Oleh itu teromba yang ditulis merupakan susunan adat yang disampaikan dalam bentuk puisi yang dikenali sebagai ‘puisi adat’.
Fungsi teromba
a. Memberi panduan dan pendidikan tentang cara hidup atau sistem hidup bermasyarakat yang baik dan harmoni melalui adat, peraturan dan undang yang dibentuk.Dalam rangkap 2, menjelaskan keutamaan adat dan masyarakat mesti mengikut kebiasaan yang telah dijadikan peraturan setempat. Penghulu, ulama masing-masing dengan tugas mereka. Begitu juga dengan pahlawan, juara, saudagar dan kaum wanita.
b. Membentuk dan membina satu masyarakat yang harmoni.
Rabu, 20 Mei 2009
Talibun
TALIBUN
Definisi :
Talibun ialah puisi berangkap tentang perincian sesuatu objek atau peristiwa, dan umumnya terdapat dalam genre lipur lara.
Sejenis puisi Melayu berbentuk bebas (ikatan puisi bebas)
Digunakan sebagai sisipan / selingan dalam cerita lipur lara
Ciri-ciri :
a. Struktur talibun berbentuk bebas iaitu dalam serangkap talibun tidak mempunyai jumlah baris, jumlah perkataan dan jumlah suku kata yang seimbang. Talibun juga tidak mempunyai sistem rima tertentu.
b. Dalam sesuatu untai talibun, mungkin terdapat sisipan daripada genre puisi yang lain seperti pantun, syair dan sebagainya, tetapi ternyata sisipan ini dianggap sebahagian daripada rangkap talibun.
c. Fungsi dan kedudukan talibun adalah sebagai sisipan di dalam sesebuah cerita lipur lara. Fungsi talibun di dalam sesebuah cerita adalah sebagai pemerian kepada cerita berkenaan dan memperjelaskan perlukisan tersebut
d. Isi atau tema sesebuah talibun berhubungan dengan pemerian yang dilukiskan di dalam sesebuah konteks. Misalnya untuk memerikan atau melukiskan keindahan sesebuah kota, kecantikan seseorang puteri atau kesaktian sejenis senjata dan unsur-unsur di dalam sesebuah cerita.
e. Penggunaan bahasa perulangan menjadi lumrah dalam pembentukannya.Teknik perulangan ini bukan sahaja wujud dalam penggunaan gaya bahasa tetapi juga pengulangan seluruh puisi tersebut.
Definisi :
Talibun ialah puisi berangkap tentang perincian sesuatu objek atau peristiwa, dan umumnya terdapat dalam genre lipur lara.
Sejenis puisi Melayu berbentuk bebas (ikatan puisi bebas)
Digunakan sebagai sisipan / selingan dalam cerita lipur lara
Ciri-ciri :
a. Struktur talibun berbentuk bebas iaitu dalam serangkap talibun tidak mempunyai jumlah baris, jumlah perkataan dan jumlah suku kata yang seimbang. Talibun juga tidak mempunyai sistem rima tertentu.
b. Dalam sesuatu untai talibun, mungkin terdapat sisipan daripada genre puisi yang lain seperti pantun, syair dan sebagainya, tetapi ternyata sisipan ini dianggap sebahagian daripada rangkap talibun.
c. Fungsi dan kedudukan talibun adalah sebagai sisipan di dalam sesebuah cerita lipur lara. Fungsi talibun di dalam sesebuah cerita adalah sebagai pemerian kepada cerita berkenaan dan memperjelaskan perlukisan tersebut
d. Isi atau tema sesebuah talibun berhubungan dengan pemerian yang dilukiskan di dalam sesebuah konteks. Misalnya untuk memerikan atau melukiskan keindahan sesebuah kota, kecantikan seseorang puteri atau kesaktian sejenis senjata dan unsur-unsur di dalam sesebuah cerita.
e. Penggunaan bahasa perulangan menjadi lumrah dalam pembentukannya.Teknik perulangan ini bukan sahaja wujud dalam penggunaan gaya bahasa tetapi juga pengulangan seluruh puisi tersebut.
Syair
SYAIR
1. Ciri-ciri syair
a. Setiap rangkap syair terdiri daripada empat baris serangkap. Ini bermakna tiap-tiap satu rangkap syair mengandungi jumlah baris yang tetap.
b. Setiap baris mengandungi 4 hingga 5 patah perkataan sebaris
c. Suku kata syair sebaris ialah di antara lapan hingga sepuluh jumlah suku kata.
d. Syair mempunyai skema rima akhir baris a-a-a-a
e. Dalam satu baris syair, terdapat suatu hentian (pause).
f. Tiap satu rangkap syair memerlukan beberapa rangkap syair yang berurutan untuk memberi idea yang lengkap.Dengan lain perkataan, syair adalah satu pernyataan yang berlarutan bagi mengemukakan cerita, kisah, buah fikiran, nasihat dan puji-pujian. Sebab itulah syair ada awalan dan akhirannya.
2. Penggolongan jenis syair
a. Syair yang berupa naratif (cerita) termasuklah
i. Syair Sejarah cth. Ini Syair Potong Gaji
ii. Syair Romantis cth. Syair Jeragan Budiman dan Jauhar Manikam
iii. Syair Simbolik/Kiasan cth. Syair Perahu
b. Syair yang berupa bukan cerita (non-naratif) termasuklah
i. Syair Agama cth. Syair Kiamat
ii. Syair Nasihat cth. Syair Kelebihan Ilmu: Ilmu Itu Bekalan Hidup
iii. Syair Teka-teki
3. Fungsi Syair
a. Sebagai hiburan – sesuai dengan sifatnya yang demikian maka syair sering dilagukan dalam majlis-majlis tertentu seperti dalam pesta dan keramaian, dipertandingkan atau dalam upacara-upacara adat.
b. Alat menyampaikan pengajaran melalui cerita dan lagu terutama dalam hal-hal yang menyentuh aspek pengajaran agama Islam dari rukun iman, rukun sembahyang, zakat, puasa dan sebagainya. Kemerduan suara “tukang lagu” dan kelembutan nada syair berupaya mengusik perasaan dan seterusnya meninggalkan kesan yang mendalam.
c. Berfungsi dalam kegiatan kesenian dan kebudayaan masyarakat
i. Ketika sambutan maulud
ii. Dinyanyikan atau dilagukan sebagai mengiringi tarian-tarian tertentu seperti dalam dabus dan boria
iii. Digunakan dalam adat perkahwinan
1. Ciri-ciri syair
a. Setiap rangkap syair terdiri daripada empat baris serangkap. Ini bermakna tiap-tiap satu rangkap syair mengandungi jumlah baris yang tetap.
b. Setiap baris mengandungi 4 hingga 5 patah perkataan sebaris
c. Suku kata syair sebaris ialah di antara lapan hingga sepuluh jumlah suku kata.
d. Syair mempunyai skema rima akhir baris a-a-a-a
e. Dalam satu baris syair, terdapat suatu hentian (pause).
f. Tiap satu rangkap syair memerlukan beberapa rangkap syair yang berurutan untuk memberi idea yang lengkap.Dengan lain perkataan, syair adalah satu pernyataan yang berlarutan bagi mengemukakan cerita, kisah, buah fikiran, nasihat dan puji-pujian. Sebab itulah syair ada awalan dan akhirannya.
2. Penggolongan jenis syair
a. Syair yang berupa naratif (cerita) termasuklah
i. Syair Sejarah cth. Ini Syair Potong Gaji
ii. Syair Romantis cth. Syair Jeragan Budiman dan Jauhar Manikam
iii. Syair Simbolik/Kiasan cth. Syair Perahu
b. Syair yang berupa bukan cerita (non-naratif) termasuklah
i. Syair Agama cth. Syair Kiamat
ii. Syair Nasihat cth. Syair Kelebihan Ilmu: Ilmu Itu Bekalan Hidup
iii. Syair Teka-teki
3. Fungsi Syair
a. Sebagai hiburan – sesuai dengan sifatnya yang demikian maka syair sering dilagukan dalam majlis-majlis tertentu seperti dalam pesta dan keramaian, dipertandingkan atau dalam upacara-upacara adat.
b. Alat menyampaikan pengajaran melalui cerita dan lagu terutama dalam hal-hal yang menyentuh aspek pengajaran agama Islam dari rukun iman, rukun sembahyang, zakat, puasa dan sebagainya. Kemerduan suara “tukang lagu” dan kelembutan nada syair berupaya mengusik perasaan dan seterusnya meninggalkan kesan yang mendalam.
c. Berfungsi dalam kegiatan kesenian dan kebudayaan masyarakat
i. Ketika sambutan maulud
ii. Dinyanyikan atau dilagukan sebagai mengiringi tarian-tarian tertentu seperti dalam dabus dan boria
iii. Digunakan dalam adat perkahwinan
Puisi Melayu
PUISI MELAYU TRADISIONAL
Corak soalan puisi lama.
1. Jenis puisi
Contoh soalan :
Apakah jenis puisi di atas?
atau
Apakah bentuk kedua-dua ungkapan petikan di atas?
2. Tema atau Corak Isi
Contoh soalan
Apakah tema puisi di atas
Atau
Jelaskan corak isi puisi di atas
3. Ciri-ciri – bentuk dan isi
Huraikan 4 ciri-ciri puisi di atas?
Jelaskan 3 ciri-ciri puisi di atas dari segi bentuk
Huraikan tiga cirri barzanzi dengan contohnya
4. Maksud dan gambaran
a. keseluruhan rangkap
b. rangkap-rangkap tertentu
c. ungkapan-ungkapan bergaris
d. perkataan-perkataan
Contoh soalan
Jelaskan maksud ungkapan di bawah seperti yang terdapat dalam puisi di atas.
5. Persoalan dan isi
Soalan
a. Nyatakan empat perkara buruk yang berkemungkinan menimpa pak Balaung
b. Huraikan empat persoalan yang terdapat dalam puisi di atas
6. Gaya bahasa
a. Huraikan lima jenis gaya bahasa dalam puisi di atas
b. Jelaskan tiga kesan penggunaan gaya bahasa dalam puisi di atas.
7. Unsur pengajaran dan mesej
a. Bincangkan empat unsur pendidikan moral yang terdapat dalam puisi di atas
b. Huraikan lima mesej yang hendak disampaikan oleh penyair melalui puisi di atas.
c. Terangkan enam pengajaran yang boleh didapati daripada puisi di atas.
8. Teknik Penulisan puisi
a. Huraikan empat teknik penulisan puisi di atas.
b. Dengan memberikan contoh, jelaskan empat teknik penulisan puisi di atas.
9. Fungsi puisi
a. Dalam majlis apakah puisi ini digunakan?
b. Nyatakan peranan puisi di atas?
10. Bentuk puisi
a. bentuk bebas
b. bentuk terikat
Teknik menjawab :
1. Soalan yang menyentuh aspek : Jenis Puisi
- tidak boleh menyebut jenis puisi secara umum sahaja
- perlu menentukan dengan tepat jenis/bentuk puisi
Contoh :
Jenis puisi di atas ialah Pantun Berkait
Jenis puisi di atas ialah mantera
2. Soalan tentang Ciri-ciri
Istilah ciri-ciri puisi meliputi
a. ciri-ciri bentuk
b. ciri-ciri isi
Asas menghurai bentuk puisi :
1. Pastikan terlebih dahulu sama ada petikan rangkap-rangkap puisi yang dibert dalam soalan itu puisi bentuk TERIKAT atau BEBAS.
BEBAS : seloka, teromba, talibun, peribahasa berangkap dan mantera
TERIKAT : Pantun, gurindam, syair, endoi, rejang, dikir/zikir, rubai, nazam, masnawi, ghazal, barzanji dan qit’ah
2. Perbincangan adalah berdasarkan kepada fakta-fakta berikut :
• Menentukan jumlah baris serangkap
• Menentukan jumlah suku kata sebaris
• Menentukan bilangan perkataan sebaris
• Meneliti pola rima akhir baris ; sama ada rima bertentangan ab:ab (pantun empat kerat), rima sama aaaa (syair) atau rima bebas abcdefg (puisi tidak terikat)
• mentukan baris-baris dalam satu rangkap sama ada ia berupa pembayang maksud dan maksud (pantun) atau berupa “syarat dan jawab” (gurindam atau keseluruhannya berupa isi atau baris-baris tertentu yang diulang semula pada rangkap berikutnya (seperti dalam pantun berkait)
3. Huraian mengenai bentuk puisi perlu disertakan dengan contoh-contoh yang sesuai dan tepat. Dengan mengemukakan contoh-contoh, huraian jawapan akan menjadi lebih jelas, kerana contoh-contoh itu membantu menjelaskan penyebutan fakta serta huraian fakta berkenaan.
4. Buatkan perenggan-perenggan yang berlainan bagi setiap fakta-fakta yang akan dibincangkan.
Contoh menghuraikan Puisi Bentuk Terikat
Anak bakau di rumpun salak,
Patah taruknya ditimpa genta;
Riuh kerbau tergelak-gelak,
Melihat beruk berkaca mata.
(a) Jelaskanciri-ciri puisi dari segi bentuknya.
Contoh huraian jawapan :
Puisi di atas dari segi bentuknya tergolong sebagai puisi terikat. Dari segi bilangan barisnya terdapat empat baris dalam satu rangkap. Kempat-empat baris itu dibahagikan dalam dua kesatuan iaitu dua baris pertama ialah pembayang maksud (baris pertama danb ke-2) dan dua baris kedua (baris ke-3 dan ke-4) ialah maksud.
Contoh:
Pembayang maksud
Aanak bakau di rumpun salak
Patah taruknya ditimpa genta;
Maksud pantun
Riuh kerbau tergelak-gelak,
Melihat beruk berkaca mata.
Dari segi pola rima akhir barisnya ialah dalam kedudukan bertentangan iaitu ab:ab. Rima akhir dihasilkan daripada perkataan
salak (a) baris 1
genta (b) baris ke-2
gelak (a) baris ke-3
mata (b) baris ke-4
Bilangan perkataan sebaris ialah di antara 4 hingga 5 patah perkataan sebaris. Manakala jumlah suku kata bagi satu baris ialah antara 9 – 10 jumlah suku kata.
Contoh :
A / nak ba / kau di / rum / pun sa/ lak, 9 jumlah suku kata
Pa / tah ta / ruk / nya di / tim / pa gen / ta; 10 jumalah suku kata
Ri / uh ker / bau ter / ge / lak / -ge / lak, 9 jumalah suku kata
Me / li / hat be / ruk ber / ka / ca ma / ta. 10 jumlah suku kata
Huraian bentuk syair :
Jangan sekali berniat khianat,
Apalagi kurang amanat,
Pekerjaan wajib bukannya sunat,
Jika dilawan mendapat laknat
Pertama di dunia mendapat malu,
Di dalam akhirat tubuh terpalu,
Masyhur khabar ke hilir ke hulu,
Sebab perangai tidak bermalu.
Sangatlah murka Rabbal-Izzati,
Perintah suami tidak dituruti,
Hendaklah taat bersungguh hati,
Kepada suamimu berbuat bakti.
Puisi di atas dari segi bentuknya tergolong sebagai puisi terikat. Syair di atas mengandungi tiga rangkap dan setiap rangkap mengandungi empat baris serangkap.Rangkap satu, dua dan tiga masing-masing terdiri 4 baris serangkap.
Rima akhir baris syair di atas adalah sama iaitu a-a-a-a bagi tiap-tiap rangkap. Misalnya contoh rangkap pertama, perkataan akhir baris pertama iaitu “khianat” (a) mempunyai rima akhir
Corak soalan puisi lama.
1. Jenis puisi
Contoh soalan :
Apakah jenis puisi di atas?
atau
Apakah bentuk kedua-dua ungkapan petikan di atas?
2. Tema atau Corak Isi
Contoh soalan
Apakah tema puisi di atas
Atau
Jelaskan corak isi puisi di atas
3. Ciri-ciri – bentuk dan isi
Huraikan 4 ciri-ciri puisi di atas?
Jelaskan 3 ciri-ciri puisi di atas dari segi bentuk
Huraikan tiga cirri barzanzi dengan contohnya
4. Maksud dan gambaran
a. keseluruhan rangkap
b. rangkap-rangkap tertentu
c. ungkapan-ungkapan bergaris
d. perkataan-perkataan
Contoh soalan
Jelaskan maksud ungkapan di bawah seperti yang terdapat dalam puisi di atas.
5. Persoalan dan isi
Soalan
a. Nyatakan empat perkara buruk yang berkemungkinan menimpa pak Balaung
b. Huraikan empat persoalan yang terdapat dalam puisi di atas
6. Gaya bahasa
a. Huraikan lima jenis gaya bahasa dalam puisi di atas
b. Jelaskan tiga kesan penggunaan gaya bahasa dalam puisi di atas.
7. Unsur pengajaran dan mesej
a. Bincangkan empat unsur pendidikan moral yang terdapat dalam puisi di atas
b. Huraikan lima mesej yang hendak disampaikan oleh penyair melalui puisi di atas.
c. Terangkan enam pengajaran yang boleh didapati daripada puisi di atas.
8. Teknik Penulisan puisi
a. Huraikan empat teknik penulisan puisi di atas.
b. Dengan memberikan contoh, jelaskan empat teknik penulisan puisi di atas.
9. Fungsi puisi
a. Dalam majlis apakah puisi ini digunakan?
b. Nyatakan peranan puisi di atas?
10. Bentuk puisi
a. bentuk bebas
b. bentuk terikat
Teknik menjawab :
1. Soalan yang menyentuh aspek : Jenis Puisi
- tidak boleh menyebut jenis puisi secara umum sahaja
- perlu menentukan dengan tepat jenis/bentuk puisi
Contoh :
Jenis puisi di atas ialah Pantun Berkait
Jenis puisi di atas ialah mantera
2. Soalan tentang Ciri-ciri
Istilah ciri-ciri puisi meliputi
a. ciri-ciri bentuk
b. ciri-ciri isi
Asas menghurai bentuk puisi :
1. Pastikan terlebih dahulu sama ada petikan rangkap-rangkap puisi yang dibert dalam soalan itu puisi bentuk TERIKAT atau BEBAS.
BEBAS : seloka, teromba, talibun, peribahasa berangkap dan mantera
TERIKAT : Pantun, gurindam, syair, endoi, rejang, dikir/zikir, rubai, nazam, masnawi, ghazal, barzanji dan qit’ah
2. Perbincangan adalah berdasarkan kepada fakta-fakta berikut :
• Menentukan jumlah baris serangkap
• Menentukan jumlah suku kata sebaris
• Menentukan bilangan perkataan sebaris
• Meneliti pola rima akhir baris ; sama ada rima bertentangan ab:ab (pantun empat kerat), rima sama aaaa (syair) atau rima bebas abcdefg (puisi tidak terikat)
• mentukan baris-baris dalam satu rangkap sama ada ia berupa pembayang maksud dan maksud (pantun) atau berupa “syarat dan jawab” (gurindam atau keseluruhannya berupa isi atau baris-baris tertentu yang diulang semula pada rangkap berikutnya (seperti dalam pantun berkait)
3. Huraian mengenai bentuk puisi perlu disertakan dengan contoh-contoh yang sesuai dan tepat. Dengan mengemukakan contoh-contoh, huraian jawapan akan menjadi lebih jelas, kerana contoh-contoh itu membantu menjelaskan penyebutan fakta serta huraian fakta berkenaan.
4. Buatkan perenggan-perenggan yang berlainan bagi setiap fakta-fakta yang akan dibincangkan.
Contoh menghuraikan Puisi Bentuk Terikat
Anak bakau di rumpun salak,
Patah taruknya ditimpa genta;
Riuh kerbau tergelak-gelak,
Melihat beruk berkaca mata.
(a) Jelaskanciri-ciri puisi dari segi bentuknya.
Contoh huraian jawapan :
Puisi di atas dari segi bentuknya tergolong sebagai puisi terikat. Dari segi bilangan barisnya terdapat empat baris dalam satu rangkap. Kempat-empat baris itu dibahagikan dalam dua kesatuan iaitu dua baris pertama ialah pembayang maksud (baris pertama danb ke-2) dan dua baris kedua (baris ke-3 dan ke-4) ialah maksud.
Contoh:
Pembayang maksud
Aanak bakau di rumpun salak
Patah taruknya ditimpa genta;
Maksud pantun
Riuh kerbau tergelak-gelak,
Melihat beruk berkaca mata.
Dari segi pola rima akhir barisnya ialah dalam kedudukan bertentangan iaitu ab:ab. Rima akhir dihasilkan daripada perkataan
salak (a) baris 1
genta (b) baris ke-2
gelak (a) baris ke-3
mata (b) baris ke-4
Bilangan perkataan sebaris ialah di antara 4 hingga 5 patah perkataan sebaris. Manakala jumlah suku kata bagi satu baris ialah antara 9 – 10 jumlah suku kata.
Contoh :
A / nak ba / kau di / rum / pun sa/ lak, 9 jumlah suku kata
Pa / tah ta / ruk / nya di / tim / pa gen / ta; 10 jumalah suku kata
Ri / uh ker / bau ter / ge / lak / -ge / lak, 9 jumalah suku kata
Me / li / hat be / ruk ber / ka / ca ma / ta. 10 jumlah suku kata
Huraian bentuk syair :
Jangan sekali berniat khianat,
Apalagi kurang amanat,
Pekerjaan wajib bukannya sunat,
Jika dilawan mendapat laknat
Pertama di dunia mendapat malu,
Di dalam akhirat tubuh terpalu,
Masyhur khabar ke hilir ke hulu,
Sebab perangai tidak bermalu.
Sangatlah murka Rabbal-Izzati,
Perintah suami tidak dituruti,
Hendaklah taat bersungguh hati,
Kepada suamimu berbuat bakti.
Puisi di atas dari segi bentuknya tergolong sebagai puisi terikat. Syair di atas mengandungi tiga rangkap dan setiap rangkap mengandungi empat baris serangkap.Rangkap satu, dua dan tiga masing-masing terdiri 4 baris serangkap.
Rima akhir baris syair di atas adalah sama iaitu a-a-a-a bagi tiap-tiap rangkap. Misalnya contoh rangkap pertama, perkataan akhir baris pertama iaitu “khianat” (a) mempunyai rima akhir
Peribahasa Berangkap
PERIBAHASA BERANGKAP
Definisi :
Harun Mat Piah (1989) :
Peribahasa berangkap ialah ungkapan peribahasa yang terdiri sekurang-kurangnya dua keratan yang sejajar, baik dalam sebaris atau lebih. Kemungkinan baris-baris itu tidak berhubungan dari segi rima tetapi terjalin dalam hubungan yang seimbang, iaitu sebagai pembanding atau pelengkap kepada yang lain.
Peribahasa berangkap ialah :
a. Peribahasa yang wujud dalam bentuk puisi
b. Dikenali juga sebagai peribahasa berirama
c. Puisi tidak terikat
d. Ditulis dalam rangkap, sekurang-kurangnya dua baris atau lebih
e. Pengucapan disusun dalam baris-baris yang berurutan dalam satu rangkap.
Ciri-ciri :
a. Bentuk yang tidak terikat
b. Dua baris serangkap atau lebih
c. Rima di hujung yang bebas
d. Suku kata sebaris yang tidak sekata
e. Tidak tentu jumlah perkataan sebaris
Definisi :
Harun Mat Piah (1989) :
Peribahasa berangkap ialah ungkapan peribahasa yang terdiri sekurang-kurangnya dua keratan yang sejajar, baik dalam sebaris atau lebih. Kemungkinan baris-baris itu tidak berhubungan dari segi rima tetapi terjalin dalam hubungan yang seimbang, iaitu sebagai pembanding atau pelengkap kepada yang lain.
Peribahasa berangkap ialah :
a. Peribahasa yang wujud dalam bentuk puisi
b. Dikenali juga sebagai peribahasa berirama
c. Puisi tidak terikat
d. Ditulis dalam rangkap, sekurang-kurangnya dua baris atau lebih
e. Pengucapan disusun dalam baris-baris yang berurutan dalam satu rangkap.
Ciri-ciri :
a. Bentuk yang tidak terikat
b. Dua baris serangkap atau lebih
c. Rima di hujung yang bebas
d. Suku kata sebaris yang tidak sekata
e. Tidak tentu jumlah perkataan sebaris
Pantun
PANTUN
A. Ciri-ciri pantun :
Dari aspek strukturnya :
1. Pantun mempunyai rangkap-rangkap yang berasingan. Setiap rangkapnya terbina daripada baris-baris yang sejajar dan berpasangan seperti 2,4,6 sehingga 16. Rangkap pantun yang paling umum ialah yang mempunyai empat baris serangkap. Pembentukan rangkap berdasarkan baris ini telah menjeniskan pantun Melayu iaitu pantun dua kerat (pameo/kilat), pantun emapt, pantun enam kerat dan seterusnya hingga pantun enam belas kerat. Terdapat juga pantun yang wujud secara berkait yang dinamakan pantun berkait dan biasanya dalam bentuk empat kerat.
2. Setiap baris mengandungi kata dasar antara empat hingga lima patah perkataan, dengan jumlah suku kata antara lapan hingga dua belas. Yang biasanya ialah lapan hingga sepuluh suku kata dalam sebaris.
3. Setiap stanza atau rangkap pantun mempunyai unit atau kuplet iaitu unit atau kuplet pembayang atau sampiran (separuh jumlah baris pertama) dan unit maksud (separuh jumlah baris bahagian kedua)
4. Mempunyai skema rima hujung yang tetap iaitu a-b,a-b bagi pantun empat kerat, a-b-c,a-b-c bagi pantun enam kerat (dan seterusnya), dan a-a bagi pantun dua kerat
5. Setiap rangkap pantun merupakan satu keseluruhan, iaitu mengandungi satu fikiran yang bulat dan lengkap yang dapat dikesan melalui maksud pantun dalam rangkap tersebut.
Dari aspek visual (dalaman pantun) :
1. Penggunaan lambing-lambang tertentu yang terdapat dalam pantun mengikut tanggapan dan pandangan dunia masyarakat Melayu
2. Hubungan makna antara pasangan pembayang dengan pasangan maksud sama ada secara konkrit atau abstrak.
B. Penjenisan pantun :
Berdasarkan tiga aspek
1. Suduk Khalayak (penutur dan pendegar pantun)
a. Pantun kanak-kanak - Pantun yang bermaksud nasihat terutamanya menyentuh alam pendidikan
b. Pantun orang dewasa / orangmuda – Pantun yang bertemakan kasih saying, usik mengusik, kepahlawanan, adapt resam, budi, nasihat dan sebagainya.
c. Pantun orang tua – Pantun yang mngandungi maksud nasihat, kias ibarat, adat resam serta mengandungi nilai kemasyarakatan dan kebudayaan.
2. Sudut bentuk – berdasrkan jumlah dalam setiap rangkap
Mempunyai empat kumpulan :
i. Pantun dua baris / dua kerat (pameo/pantun kilat)
ii. Pantun empat baris / empat kerat (kuatren)
iii. Pantun lebih empat baris ( 6 kerat – 16 kerat)
iv. Pantun berkait.
3. Sudut Tema (sebelas tema)
i. Pantun adat dan resam manusia
ii. Pantun agama dan kepercayaan
iii. Pantun budi
iv. Pantun jenaka dan permainan
v. Pantun teka-teki
vi. Pantun kepahlawanan
vii. Pantun nasihat dan pendidikan
viii. Pantun peribahasa dan perbilangan
ix. Pantun kias dan ibarat
x. Pantun kembara dan perantauan
xi. Pantun percintaan
C. Fungsi Pantun :
i. Digunakan dalam aktiviti masyarakat seperti dalam kegiatn seni, keagamaan, dan adat istiadat.
ii. Sebagai alat komunikasi untuk menyampaikan isi hati dan hajat, seperti sanjungan, pemujaan dan ucapan selamat kepada seseorang dalam sesuatu upacara atau majlis rasmi
iii. Sebagai alat hiburan dan bahan jenaka serta gurau senda, terutamanya pantun jenaka dan pantun usik-mengusik serta pantun dalam permainan
iv. Sebagai alat pendidikan sama ada secara menyindir, kias atau berterus terang.
v. Sebagai alat menguji ketajaman akal dan kehalusan perasaan seperti pantun teka-teki, pantun peribahasa dan pantun yang terdapat dalam puisi adat atau teromba.
vi. Sebagai alat untuk mendapatkan gambaran masyarakat, terutama sebagai gambaran minda dan pemikiran masyarakat Melayu, pandangan hidup, harapan, cita-cita, daya estetik dan perspektif mereka seluruhnya. Oleh itu, banyak sarjana berpendapat bahawa untuk mengenal bangsa Melayu, kenalilah pantun mereka.
D. Teknik penulisan pantun :
• Bentuk terikat
• Rangkap – jumlah baris serangkap ( 2,4,6 hingga 16)
• Rima yang bertentangan a-b, a-b dan seterusnya
• Jumlah perkataan sebaris – 4 hingga 5 patah perkataan
• Jumlah suku kata sebaris – antara 8 hingga 10
• Jeda (hentian sejenak/ ‘pause’) – di antara dua perkataan sebaris
• Pembayang dan maksud dalam serangkap
• Maksud – tema pantun
Contoh huraian :
Buah langsat kuning mencelah,
Senduduk tidak berbuah lagi;
Sudah dapat gading bertuah,
Tanduk tidak berguna lagi.
Pantun ialah puisi Melayu lama berbentuk terikat.
Dari segi rangkap :
Pantun di atas ialah pantun empat baris serangkap atau pantun empat kerat yang terbina dalam baris-baris yang sejajar dan berpasangan.
Buah langsat kuning mencelah, B1
Senduduk tidak berbuah lagi; B2
Sudah dapat gading bertuah, B3
Tanduk tidak berguna lagi. B4
Dari segi rima akhir pantun :
Skema rima akhir pantun di atas adalah bertentangan iaitu a-b,a-b
Buah langsat kuning mencelah, a
Senduduk tidak berbuah lagi; b
Sudah dapat gading bertuah, a
Tanduk tidak berguna lagi. B
Jumlah perkataan sebaris :
Jumlah perkataan sebaris adalah tetap / sekata iaitu di antara 4 patah perkataan.
1 2 3 4
Buah langsat kuning mencelah, 4 p.p.
Senduduk tidak berbuah lagi; 4 p.p.
Sudah dapat gading bertuah, 4p.p.
Tanduk tidak berguna lagi. 4p.p
Jumlah suku kata sebaris :
Jumlah suku kata sebaris adalah tetap iaitu di antara 9 hingga 10 jumlah suku kata sebaris
1 2 3 4 5 6 7 8 9
Bu/ah lang/sat ku/ning men/ce/lah, 9 jumlah suku kata
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
Sen/du/duk ti/dak ber/bu/ah la/gi; 10 jumlah suku kata
1 2 3 4 5 6 7 8 9
Su/dah da/pat ga/ding ber/tu/ah, 9 jumlah suku kata
1 2 3 4 5 6 7 8 9
Tan/duk ti/dak ber/gu/na la/gi. 9 jumlah suku kata
Dari segi jeda
Terdapat hentian sejenak / jeda di antara dua perkataan dalam sebaris
Jeda
Buah langsat / kuning mencelah,
Senduduk tidak / berbuah lagi;
Sudah dapat / gading bertuah,
Tanduk tidak / berguna lagi.
Pembayang (sampiran) dan maksud pantun
Dalam serangkap pantun mengandungi dua unit / kuplet iaitu kuplet pembayang dan kuplet maksud. Baris pertama dan kedua ialah kuplet pembayang dan baris ketiga dan keempat ialah kuplet maksud.
Buah langsat kuning mencelah,
Senduduk tidak berbuah lagi; Kuplet pembayang
Sudah dapat gading bertuah,
Tanduk tidak berguna lagi. Kuplet maksud
Dari segi maksud pantun
Lengkap maksud pantun itu dengan serangkap sahaja. Pantun di atas bertemakan budi iaitu perilaku orang yang melupakan sesseorang yang banyak berjasa setelah bertemu orang yang baru dan kelihatan sempurna.
Sudah dapat gading bertuah,
Tanduk tidak berguna lagi.
Maksud pantun di atas ditulis secara berkias. Oleh itu perkataan gading dan tanduk dipilih sebagai kiasan. Maksud pantun walaupun ringkas tetapi kerana disampaikan secara kiasan sudah pasti menimbulkan kesan mendalam dan makna yang sangat luas.
A. Ciri-ciri pantun :
Dari aspek strukturnya :
1. Pantun mempunyai rangkap-rangkap yang berasingan. Setiap rangkapnya terbina daripada baris-baris yang sejajar dan berpasangan seperti 2,4,6 sehingga 16. Rangkap pantun yang paling umum ialah yang mempunyai empat baris serangkap. Pembentukan rangkap berdasarkan baris ini telah menjeniskan pantun Melayu iaitu pantun dua kerat (pameo/kilat), pantun emapt, pantun enam kerat dan seterusnya hingga pantun enam belas kerat. Terdapat juga pantun yang wujud secara berkait yang dinamakan pantun berkait dan biasanya dalam bentuk empat kerat.
2. Setiap baris mengandungi kata dasar antara empat hingga lima patah perkataan, dengan jumlah suku kata antara lapan hingga dua belas. Yang biasanya ialah lapan hingga sepuluh suku kata dalam sebaris.
3. Setiap stanza atau rangkap pantun mempunyai unit atau kuplet iaitu unit atau kuplet pembayang atau sampiran (separuh jumlah baris pertama) dan unit maksud (separuh jumlah baris bahagian kedua)
4. Mempunyai skema rima hujung yang tetap iaitu a-b,a-b bagi pantun empat kerat, a-b-c,a-b-c bagi pantun enam kerat (dan seterusnya), dan a-a bagi pantun dua kerat
5. Setiap rangkap pantun merupakan satu keseluruhan, iaitu mengandungi satu fikiran yang bulat dan lengkap yang dapat dikesan melalui maksud pantun dalam rangkap tersebut.
Dari aspek visual (dalaman pantun) :
1. Penggunaan lambing-lambang tertentu yang terdapat dalam pantun mengikut tanggapan dan pandangan dunia masyarakat Melayu
2. Hubungan makna antara pasangan pembayang dengan pasangan maksud sama ada secara konkrit atau abstrak.
B. Penjenisan pantun :
Berdasarkan tiga aspek
1. Suduk Khalayak (penutur dan pendegar pantun)
a. Pantun kanak-kanak - Pantun yang bermaksud nasihat terutamanya menyentuh alam pendidikan
b. Pantun orang dewasa / orangmuda – Pantun yang bertemakan kasih saying, usik mengusik, kepahlawanan, adapt resam, budi, nasihat dan sebagainya.
c. Pantun orang tua – Pantun yang mngandungi maksud nasihat, kias ibarat, adat resam serta mengandungi nilai kemasyarakatan dan kebudayaan.
2. Sudut bentuk – berdasrkan jumlah dalam setiap rangkap
Mempunyai empat kumpulan :
i. Pantun dua baris / dua kerat (pameo/pantun kilat)
ii. Pantun empat baris / empat kerat (kuatren)
iii. Pantun lebih empat baris ( 6 kerat – 16 kerat)
iv. Pantun berkait.
3. Sudut Tema (sebelas tema)
i. Pantun adat dan resam manusia
ii. Pantun agama dan kepercayaan
iii. Pantun budi
iv. Pantun jenaka dan permainan
v. Pantun teka-teki
vi. Pantun kepahlawanan
vii. Pantun nasihat dan pendidikan
viii. Pantun peribahasa dan perbilangan
ix. Pantun kias dan ibarat
x. Pantun kembara dan perantauan
xi. Pantun percintaan
C. Fungsi Pantun :
i. Digunakan dalam aktiviti masyarakat seperti dalam kegiatn seni, keagamaan, dan adat istiadat.
ii. Sebagai alat komunikasi untuk menyampaikan isi hati dan hajat, seperti sanjungan, pemujaan dan ucapan selamat kepada seseorang dalam sesuatu upacara atau majlis rasmi
iii. Sebagai alat hiburan dan bahan jenaka serta gurau senda, terutamanya pantun jenaka dan pantun usik-mengusik serta pantun dalam permainan
iv. Sebagai alat pendidikan sama ada secara menyindir, kias atau berterus terang.
v. Sebagai alat menguji ketajaman akal dan kehalusan perasaan seperti pantun teka-teki, pantun peribahasa dan pantun yang terdapat dalam puisi adat atau teromba.
vi. Sebagai alat untuk mendapatkan gambaran masyarakat, terutama sebagai gambaran minda dan pemikiran masyarakat Melayu, pandangan hidup, harapan, cita-cita, daya estetik dan perspektif mereka seluruhnya. Oleh itu, banyak sarjana berpendapat bahawa untuk mengenal bangsa Melayu, kenalilah pantun mereka.
D. Teknik penulisan pantun :
• Bentuk terikat
• Rangkap – jumlah baris serangkap ( 2,4,6 hingga 16)
• Rima yang bertentangan a-b, a-b dan seterusnya
• Jumlah perkataan sebaris – 4 hingga 5 patah perkataan
• Jumlah suku kata sebaris – antara 8 hingga 10
• Jeda (hentian sejenak/ ‘pause’) – di antara dua perkataan sebaris
• Pembayang dan maksud dalam serangkap
• Maksud – tema pantun
Contoh huraian :
Buah langsat kuning mencelah,
Senduduk tidak berbuah lagi;
Sudah dapat gading bertuah,
Tanduk tidak berguna lagi.
Pantun ialah puisi Melayu lama berbentuk terikat.
Dari segi rangkap :
Pantun di atas ialah pantun empat baris serangkap atau pantun empat kerat yang terbina dalam baris-baris yang sejajar dan berpasangan.
Buah langsat kuning mencelah, B1
Senduduk tidak berbuah lagi; B2
Sudah dapat gading bertuah, B3
Tanduk tidak berguna lagi. B4
Dari segi rima akhir pantun :
Skema rima akhir pantun di atas adalah bertentangan iaitu a-b,a-b
Buah langsat kuning mencelah, a
Senduduk tidak berbuah lagi; b
Sudah dapat gading bertuah, a
Tanduk tidak berguna lagi. B
Jumlah perkataan sebaris :
Jumlah perkataan sebaris adalah tetap / sekata iaitu di antara 4 patah perkataan.
1 2 3 4
Buah langsat kuning mencelah, 4 p.p.
Senduduk tidak berbuah lagi; 4 p.p.
Sudah dapat gading bertuah, 4p.p.
Tanduk tidak berguna lagi. 4p.p
Jumlah suku kata sebaris :
Jumlah suku kata sebaris adalah tetap iaitu di antara 9 hingga 10 jumlah suku kata sebaris
1 2 3 4 5 6 7 8 9
Bu/ah lang/sat ku/ning men/ce/lah, 9 jumlah suku kata
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
Sen/du/duk ti/dak ber/bu/ah la/gi; 10 jumlah suku kata
1 2 3 4 5 6 7 8 9
Su/dah da/pat ga/ding ber/tu/ah, 9 jumlah suku kata
1 2 3 4 5 6 7 8 9
Tan/duk ti/dak ber/gu/na la/gi. 9 jumlah suku kata
Dari segi jeda
Terdapat hentian sejenak / jeda di antara dua perkataan dalam sebaris
Jeda
Buah langsat / kuning mencelah,
Senduduk tidak / berbuah lagi;
Sudah dapat / gading bertuah,
Tanduk tidak / berguna lagi.
Pembayang (sampiran) dan maksud pantun
Dalam serangkap pantun mengandungi dua unit / kuplet iaitu kuplet pembayang dan kuplet maksud. Baris pertama dan kedua ialah kuplet pembayang dan baris ketiga dan keempat ialah kuplet maksud.
Buah langsat kuning mencelah,
Senduduk tidak berbuah lagi; Kuplet pembayang
Sudah dapat gading bertuah,
Tanduk tidak berguna lagi. Kuplet maksud
Dari segi maksud pantun
Lengkap maksud pantun itu dengan serangkap sahaja. Pantun di atas bertemakan budi iaitu perilaku orang yang melupakan sesseorang yang banyak berjasa setelah bertemu orang yang baru dan kelihatan sempurna.
Sudah dapat gading bertuah,
Tanduk tidak berguna lagi.
Maksud pantun di atas ditulis secara berkias. Oleh itu perkataan gading dan tanduk dipilih sebagai kiasan. Maksud pantun walaupun ringkas tetapi kerana disampaikan secara kiasan sudah pasti menimbulkan kesan mendalam dan makna yang sangat luas.
Nazam
NAZAM (Puisi Warisan Arab)
Pengertian :
Puisi Melayu Tradisional warisan Arab-Parsi.
Temanya selalu berhubung dengan keagamaan, pendidikan dan keilmuan.
“Nazam dalam bahasa Arab bermakna puisi (poem) atau (poetry). Secara umum, samalah seperti syair dalam bahasa Arab bermakna puisi…. Dalam Bahasa Melayu istilah nazam memberi makna lagu atau zikir, dan ‘bernazam’ ialah melagukan suatu jenis puisi untuk satu tujuan, sambutan atau keramaian”
(Harun Mat Piah, Puisi Melayu Tradisi, hal 283)
1. Ciri-ciri dari segi bentuk :
a. Bentuk terikat iaitu dari segi bilangan baris serangkap iaitu terdiri dua baris serangkap
b. Skema rimanya ialah a-a atau a-b, c-b, d-b dan seterusnya; dan kadang-kadang a-a, b-b, c-c dan seterusnya
c. Jumlah perkataan sebaris dan suku kata di dalam tidak tetap
d. Keseluruhan rangkap adalah idea yang hendak disampaikan.
2. Ciri-ciri dari segi isi : (menyentuh hal keagamaan)
a. Isinya mengandungi nasihat dan pengajaran agama yang membawa kepada kebaikan dan mengajak manusia ke arah mengingati ajaran-ajaran agama (Cth. Nazam Ajal)
b. Isinya juga menyentuh rukun iman dan huraian terperinci tentang syarat dan maknanya ( cth. Nazam Rukun Iman)
c. Isinya tidak sempurna dalam dua baris dan memerlukan rangkap-rangkap yang lain untuk menjadi kesatuan idea.
d. Boleh dibawa secara berlagu seperti nasyid dan qasidah
3. Fungsi Nazam :
a. Menyampaikan pengajaran agama seperti ilmu tauhid (Nazam Rukun Iman)
b. Menyampaikan nasihat dan pengajaran (Nazam Ajal)
Najam Ajal
Tema :
Peringatan tentang kematian iaitu nasihat dan pengajaran agama yang membawa kepada kebaikan dan mengajak manusia kearah mengingati ajaran-ajaran agama
Ciri-ciri : Dari segi bentuk
a. Tergolong dalam puisi berbentuk terikat
b. Mengandungi 7 rangkap. Bilangan baris serangkap adalah tetap iaitu 2 baris serangkap.
c. Keseluruhan rangkap adalah idea yang hendak disampaikan. Hubungan antara setiap rangkap amat erat dan saling berhubungan.
d. Rima akhir bagi nazam Ajal adalah tidak tetap iaitu
Rangkap 1 mati (a), hati (a) - a:a
Rangkap 2 - a:a
Rangkap 3 - a:a
Rangkap 4 - a:a
Rangkap 5 - a:a
Rangkap 6 - a:b
Rangkap 7 - a:a
Pengertian :
Puisi Melayu Tradisional warisan Arab-Parsi.
Temanya selalu berhubung dengan keagamaan, pendidikan dan keilmuan.
“Nazam dalam bahasa Arab bermakna puisi (poem) atau (poetry). Secara umum, samalah seperti syair dalam bahasa Arab bermakna puisi…. Dalam Bahasa Melayu istilah nazam memberi makna lagu atau zikir, dan ‘bernazam’ ialah melagukan suatu jenis puisi untuk satu tujuan, sambutan atau keramaian”
(Harun Mat Piah, Puisi Melayu Tradisi, hal 283)
1. Ciri-ciri dari segi bentuk :
a. Bentuk terikat iaitu dari segi bilangan baris serangkap iaitu terdiri dua baris serangkap
b. Skema rimanya ialah a-a atau a-b, c-b, d-b dan seterusnya; dan kadang-kadang a-a, b-b, c-c dan seterusnya
c. Jumlah perkataan sebaris dan suku kata di dalam tidak tetap
d. Keseluruhan rangkap adalah idea yang hendak disampaikan.
2. Ciri-ciri dari segi isi : (menyentuh hal keagamaan)
a. Isinya mengandungi nasihat dan pengajaran agama yang membawa kepada kebaikan dan mengajak manusia ke arah mengingati ajaran-ajaran agama (Cth. Nazam Ajal)
b. Isinya juga menyentuh rukun iman dan huraian terperinci tentang syarat dan maknanya ( cth. Nazam Rukun Iman)
c. Isinya tidak sempurna dalam dua baris dan memerlukan rangkap-rangkap yang lain untuk menjadi kesatuan idea.
d. Boleh dibawa secara berlagu seperti nasyid dan qasidah
3. Fungsi Nazam :
a. Menyampaikan pengajaran agama seperti ilmu tauhid (Nazam Rukun Iman)
b. Menyampaikan nasihat dan pengajaran (Nazam Ajal)
Najam Ajal
Tema :
Peringatan tentang kematian iaitu nasihat dan pengajaran agama yang membawa kepada kebaikan dan mengajak manusia kearah mengingati ajaran-ajaran agama
Ciri-ciri : Dari segi bentuk
a. Tergolong dalam puisi berbentuk terikat
b. Mengandungi 7 rangkap. Bilangan baris serangkap adalah tetap iaitu 2 baris serangkap.
c. Keseluruhan rangkap adalah idea yang hendak disampaikan. Hubungan antara setiap rangkap amat erat dan saling berhubungan.
d. Rima akhir bagi nazam Ajal adalah tidak tetap iaitu
Rangkap 1 mati (a), hati (a) - a:a
Rangkap 2 - a:a
Rangkap 3 - a:a
Rangkap 4 - a:a
Rangkap 5 - a:a
Rangkap 6 - a:b
Rangkap 7 - a:a
Langgan:
Catatan (Atom)